የአፍሪካ የሽፋን ገበያ፡ የአዲስ ዓመት እድሎች እና ጉዳቶች

የአፍሪካ ኢኮኖሚ በ2024 ትንሽ እድገት እንደሚያሳይ ይጠበቃል፤ በአህጉሪቱ ያሉ መንግስታት በ2025 ተጨማሪ የኢኮኖሚ እድገት እንደሚጠብቁ ይጠበቃል። ይህም በተለይ በትራንስፖርት፣ በኢነርጂ እና በቤቶች ዘርፍ ለሚደረጉ የመሠረተ ልማት ፕሮጀክቶች መነቃቃት እና ተግባራዊ መሆንን መንገድ ይጠርጋል፤ እነዚህም ብዙውን ጊዜ ከተለያዩ የሽፋን ዓይነቶች ፍጆታ መጨመር ጋር የተያያዙ ናቸው።

የአፍሪካ ልማት ባንክ (AfDB) ለአፍሪካ አዲስ የኢኮኖሚ እይታ እንዳለው የአህጉሪቱ ኢኮኖሚ በ2024 ወደ 3.7% እና በ2025 ወደ 4.3% እንደሚያድግ ይገምታል።

“በአፍሪካ አማካይ የእድገት መጠን ላይ የሚጠበቀው የሪፖርት ማገገሚያ በምስራቅ አፍሪካ (በ3.4 በመቶ ጭማሪ) እና በደቡብ አፍሪካ እና በምዕራብ አፍሪካ (እያንዳንዳቸው በ0.6 በመቶ ጭማሪ) ይመራሉ” ሲል የአፍሪካ ልማት ባንክ ሪፖርት አመልክቷል።

ባንኩ አክሎ ቢያንስ 40 የአፍሪካ አገራት “በ2024 ከ2023 ጋር ሲነጻጸር ከፍተኛ እድገት ያሳያሉ፣ እና ከ5% በላይ የእድገት መጠን ያላቸው አገሮች ቁጥር ወደ 17 ያድጋል” ብሏል።

ይህ የሚጠበቀው እድገት አነስተኛ ቢሆንም፣ አፍሪካ የውጭ ዕዳ ጫናዋን ለመቀነስ የምታደርገውን ጥረት እንደሚደግፍ ይጠበቃል፣ በተለይም በፍጥነት እያደገ ያለውን የተማሪዎች ቁጥር ለማስተናገድ የሚያስችሉ ተመጣጣኝ ቤቶችን፣ መንገዶችን፣ የባቡር መስመሮችን እንዲሁም የትምህርት ተቋማትን በመገንባት ላይ ያሉ ፕሮጀክቶችን እንደሚያሳድግ ይጠበቃል።

የመሠረተ ልማት ፕሮጀክቶች

2024 እየተገባደደ ባለበት ወቅት እንኳን በርካታ የመሠረተ ልማት ፕሮጀክቶች በብዙ የአፍሪካ አገሮች እየተከናወኑ ሲሆን በክልሉ ውስጥ ያሉ አንዳንድ የሽፋን አቅራቢዎች በዓመቱ የመጀመሪያ፣ ሁለተኛ እና ሶስተኛ ሩብ ዓመት የሽያጭ ገቢ መጨመርን ሪፖርት አድርገዋል፤ ይህም በአውቶሞቲቭ ኢንዱስትሪ ውስጥ ባሉ የማኑፋክቸሪንግ ዘርፎች ጥሩ አፈጻጸም እና በቤቶች ዘርፍ ተጨማሪ ኢንቨስትመንት ምክንያት ነው።

ለምሳሌ፣ በምስራቅ አፍሪካ ካሉት ትላልቅ የቀለም አምራቾች አንዱ የሆነው በ1958 የተመሰረተው ክራውን ፔይንትስ (ኬንያ) ኃ.የተ.የግ.ማ. በሰኔ 30፣ 2024 ባበቃው የመጀመሪያ አጋማሽ ላይ በገቢው 10% ጭማሪ አሳይቷል፣ ይህም ካለፈው ዓመት 43 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ጋር ሲነጻጸር ወደ 47.6 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር አድጓል።

ኩባንያው ከታክስ በፊት የነበረው ትርፍ 1.1 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ሲሆን፣ ይህም በሰኔ 30፣ 2023 ለተጠናቀቀው ጊዜ 568,700 የአሜሪካ ዶላር ነበር። ይህ ጭማሪ “በሽያጭ መጠኖች እድገት” ምክንያት ነው።

“ሰኔ 30፣ 2024 በተጠናቀቀው ጊዜ ውስጥ የኬንያ ሽልንግ ከዋና ዋና የዓለም ምንዛሬዎች ጋር ሲነጻጸር በመጨመሩ እና ተስማሚው የምንዛሪ ተመን ከውጭ የሚገቡ ጥሬ ዕቃዎች ዋጋ ላይ መረጋጋትን በማረጋገጥ አጠቃላይ ትርፋማነቱ ጨምሯል” ሲሉ የክራውን ፔይንትስ ኩባንያ ጸሐፊ ኮንራድ ኒኩሪ ተናግረዋል።

የክራውን ፔይንትስ ጥሩ አፈጻጸም ኩባንያው በምስራቅ አፍሪካ ውስጥ ከሚያከፋፍላቸው ዓለም አቀፍ የገበያ ተዋናዮች የተወሰኑ የምርት ስሞችን አቅርቦት ላይ ተጽዕኖ ያሳድራል።

ክራውን ፔይንትስ በራሱ ሞቶክሪል ስር ለመደበኛ ያልሆነ ገበያ ከሚገኙት የራሱ የመኪና ቀለሞች በተጨማሪ የዱኮ ብራንድ እንዲሁም ከኔክሳ አውቶኮለር (PPG) እና ዱክሶን (የአክሳልታ ሽፋን ሲስተምስ) እንዲሁም ከፒዲላይት ግንባር ቀደም የማጣበቂያ እና የግንባታ ኬሚካሎች ኩባንያ ጋር በመተባበር በዓለም ላይ ግንባር ቀደም ምርቶችን ያቀርባል። ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ የክራውን ሲሊኮን ቀለሞች የሚመረቱት ከዋከር ኬሚ ኤጂ ፈቃድ ነው።

በሌላ ቦታ፣ ክራውን ፔይንትስ የአቅርቦት ስምምነት ያለው ግዙፍ የነዳጅ፣ የጋዝ እና የባህር ስፔሻሊስት ሽፋን ኩባንያ የሆነው አክዞ ኖቤል እንደሚለው፣ በአውሮፓ፣ በመካከለኛው ምስራቅ ክልል ውስጥ የሚገኝ ገበያ የሆነው አፍሪካ ውስጥ ያለው ሽያጭ በ2024 ሶስተኛ ሩብ ዓመት ኦርጋኒክ የሽያጭ መጠን 2% እና ገቢው 1% ደርሷል። ኩባንያው እንደሚለው፣ የኦርጋኒክ የሽያጭ ዕድገት በአብዛኛው የተመካው “በአዎንታዊ ዋጋ” ነው።

ተመሳሳይ አዎንታዊ አመለካከት በፒፒጂ ኢንዱስትሪስ ሪፖርት ተደርጓል፣ ይህ ሪፖርት “ለአውሮፓ፣ ለመካከለኛው ምስራቅ እና ለአፍሪካ የኦርጋኒክ ሽፋን ሽያጭ ከዓመት ወደ ዓመት ጠፍጣፋ ነበር፣ ይህም ከበርካታ ሩብ ጊዜ ውድቀት በኋላ አዎንታዊ አዝማሚያ ነው” ይላል።

ይህ በአፍሪካ የቀለም እና የሽፋን ፍጆታ መጨመር የግል ፍጆታ እያደገ ከመጣው አዝማሚያ፣ የክልሉ ጠንካራ የመኪና ኢንዱስትሪ እና እንደ ኬንያ፣ ኡጋንዳ እና ግብፅ ባሉ አገሮች የቤቶች ግንባታ እድገት ጋር ተያይዞ ለመሠረተ ልማት ልማት ፍላጎት መጨመር ምክንያት ሊሆን ይችላል።

“በመካከለኛ ደረጃ ላይ ከሚገኘው ገቢ እና እየጨመረ ከሚሄደው የቤተሰብ ፍጆታ ወጪ አንፃር፣ በአፍሪካ የግል ፍጆታ ለመሠረተ ልማት ልማት ጉልህ ዕድሎችን ይሰጣል” ሲል የአፍሪካ ልማት ባንክ ሪፖርት አመልክቷል።

እንዲያውም ባንኩ ባለፉት 10 ዓመታት “በአፍሪካ የግል የፍጆታ ወጪ እየጨመረ ሲሆን ይህም በሕዝብ ቁጥር መጨመር፣ በከተሞች መስፋፋት እና እየጨመረ በመጣው መካከለኛ ገቢ ምክንያት ነው” ሲል አስተውሏል።

ባንኩ እንዳለው በአፍሪካ የግል የፍጆታ ወጪ በ2010 ከነበረበት 470 ቢሊዮን ዶላር ወደ 2020 ከ1.4 ትሪሊዮን ዶላር በላይ አድጓል፤ ይህም “የትራንስፖርት ኔትወርኮችን፣ የኢነርጂ ስርዓቶችን፣ የቴሌኮሙኒኬሽን እና የውሃ እና የንፅህና ተቋማትን ጨምሮ ለተሻሻለ መሠረተ ልማት ፍላጎት እያደገ መጥቷል” ብሏል።

በተጨማሪም፣ በክልሉ ውስጥ ያሉ የተለያዩ መንግስታት በአህጉሪቱ ውስጥ ያለውን እጥረት ለመቅረፍ ቢያንስ 50 ሚሊዮን የቤቶች አፓርትመንቶችን ለማሳካት ተመጣጣኝ የቤቶች አጀንዳ እያስተዋወቁ ነው። ይህ ምናልባት በ2024 የህንፃ እና የጌጣጌጥ ሽፋኖች ፍጆታ መጨመርን ያብራራል፣ ይህም በ2025 የብዙዎቹ ፕሮጀክቶች መጠናቀቅ ከመካከለኛ እስከ ረጅም ጊዜ እንደሚጠበቅ ስለሚጠበቅ በ2025 እንደሚቀጥል የሚጠበቅ አዝማሚያ ነው።

ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ አፍሪካ በ2025 እያደገ የመጣውን የመኪና ኢንዱስትሪ እየተደሰተች እንደምትገባ ብትጠብቅም፣ በዓለም ገበያ ውስጥ አሁንም አለመረጋጋት አለ፤ ይህም ደካማ የዓለም ፍላጎትን እና እንደ ሱዳን፣ ዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኦፍ ኮንጎ (ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ) እና ሞዛምቢክ ባሉ አገሮች የፖለቲካ አለመረጋጋትን አስከትሏል።

ለምሳሌ፣ በጋና በተለያዩ ዘርፎች የተለያዩ ቀላልና ከባድ ኢንዱስትሪዎችን ለማስተናገድ የታሰበው የዳዋ ኢንዱስትሪ ዞን አስተዳደር ባወጣው ሪፖርት መሠረት፣ በ2021 4.6 ቢሊዮን የአሜሪካ ዶላር ዋጋ የነበረው የጋና የመኪና ኢንዱስትሪ በ2027 10.64 ቢሊዮን የአሜሪካ ዶላር እንደሚደርስ ይጠበቃል።

"ይህ የእድገት አቅጣጫ አፍሪካ እንደ አውቶሞቲቭ ገበያ ያላትን ሰፊ አቅም ያሳያል" ሲል ሪፖርቱ ገልጿል።

"በአህጉሪቱ ውስጥ የተሽከርካሪዎች ፍላጎት መጨመር፣ በማኑፋክቸሪንግ ራሳቸውን እንዲችሉ ከሚደረገው ጥረት ጋር ተዳምሮ፣ ለኢንቨስትመንት፣ ለቴክኖሎጂ ትብብር እና ከዓለም አቀፍ የመኪና ግዙፍ ኩባንያዎች ጋር ሽርክና ለመፍጠር አዳዲስ መንገዶችን ይከፍታል" ሲል አክሏል።

በደቡብ አፍሪካ፣ የደቡብ አፍሪካ የመኪና ኢንዱስትሪ ሎቢ የሆነው የአገሪቱ አውቶሞቲቭ ቢዝነስ ካውንስል (ናምሳ) በአገሪቱ ውስጥ የተሽከርካሪዎች ምርት በ2022 ከነበረበት 555,885 ዩኒቶች በ13.9% አድጓል ብሏል፣ ይህም በ2023 ወደ 633,332 ዩኒቶች አድጓል፣ ይህም “በ2023 ከነበረው 10.3% የዓለም አቀፍ የተሽከርካሪዎች ምርት ጭማሪ በልጧል” ብሏል።

ተግዳሮቶችን ማሸነፍ

በአዲሱ ዓመት የአፍሪካ ኢኮኖሚ አፈጻጸም በአብዛኛው የተመካው በአህጉሪቱ ያሉ መንግስታት የአህጉሪቱን የሽፋን ገበያ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ሊነኩ የሚችሉ አንዳንድ ተግዳሮቶችን እንዴት እንደሚፈቱ ላይ ነው።

ለምሳሌ፣ በሱዳን የተከሰተው የእርስ በርስ ጦርነት እንደ ትራንስፖርት፣ የመኖሪያ እና የንግድ ሕንፃዎች ያሉ ቁልፍ መሠረተ ልማቶችን ማውደሙን ቀጥሏል፤ የፖለቲካ መረጋጋት ከሌለ ደግሞ የሽፋን ኮንትራክተሮች ንብረቶችን የማስተዳደር እና የማቆየት ሥራ ፈጽሞ የማይቻል ሆኗል።

የመሠረተ ልማቱ ውድመት በመልሶ ግንባታው ወቅት ለሽፋን አምራቾች እና ለአቅራቢዎች የንግድ እድሎችን የሚፈጥር ቢሆንም፣ ጦርነቱ በኢኮኖሚው ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ በመካከለኛም ሆነ በረጅም ጊዜ አስከፊ ሊሆን ይችላል።

“ግጭቱ በሱዳን ኢኮኖሚ ላይ የሚያሳድረው ተጽዕኖ ቀደም ሲል ከተገመተው በላይ ጥልቅ ይመስላል፤ የእውነተኛ ምርት ቅነሳ በጥር 2024 ከነበረው 12.3 በመቶ በ2023 ከሶስት እጥፍ በላይ ወደ 37.5 በመቶ አድጓል” ይላል የአፍሪካ ልማት ባንክ።

“ግጭቱ በተለይም በጎረቤት ደቡብ ሱዳን ውስጥ በቀድሞው የቧንቧ መስመር እና የነዳጅ ማጣሪያ እንዲሁም ለነዳጅ ኤክስፖርት የወደብ መሠረተ ልማት ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ እያሳደረ ነው” ሲል አክሏል።

እንደ አፍዲቢ ዘገባ፣ ግጭቱ ወሳኝ በሆኑ የኢንዱስትሪ አቅም እንዲሁም በዋና ዋና የሎጂስቲክስ መሠረተ ልማቶች እና የአቅርቦት ሰንሰለቶች ላይ ከፍተኛ ውድመት አስከትሏል፣ ይህም ለውጭ ንግድ እና ለኤክስፖርት ከፍተኛ እንቅፋት አስከትሏል።

የአፍሪካ ዕዳ በክልሉ ያሉ መንግስታት እንደ የግንባታ ኢንዱስትሪ ባሉ ከባድ ሽፋን ባላቸው ዘርፎች ላይ የማዋል አቅማቸውን አደጋ ላይ ይጥላል።

“በአብዛኛዎቹ የአፍሪካ አገሮች የዕዳ ክፍያ ወጪዎች እየጨመሩ በመምጣታቸው የሕዝብ ፋይናንስን እያወከ ሲሆን የመንግሥት የመሠረተ ልማት ወጪ እና በሰው ኃይል ላይ ኢንቨስትመንት የማድረግ ወሰንን ገድቧል፤ ይህም አህጉሪቱን አፍሪካን በዝቅተኛ የእድገት ጎዳና ውስጥ በሚያጠምድ ጨካኝ ዑደት ውስጥ እንዲቆይ አድርጓል” ሲል ባንኩ አክሏል።

ለደቡብ አፍሪካ ገበያ፣ ሳፕማ እና አባላቱ ጥብቅ የኢኮኖሚ ስርዓት ለመፍጠር መዘጋጀታቸው ከፍተኛ የዋጋ ግሽበት፣ የኢነርጂ እጥረት እና የሎጂስቲክስ ችግሮች ለአገሪቱ የማኑፋክቸሪንግ እና የማዕድን ዘርፎች የእድገት ገደቦችን ስለሚፈጥሩ ነው።

ይሁን እንጂ፣ የአፍሪካ ኢኮኖሚ እየጨመረ በመምጣቱ እና በክልሉ ውስጥ ያሉ መንግስታት የካፒታል ወጪን እንደሚጨምሩ በሚጠበቀው ትንበያ፣ የአህጉሪቱ የሽፋን ገበያ በ2025 እና ከዚያም በኋላ እድገት ሊያሳይ ይችላል።